‘Αρθρο στην εφημερίδα RealNews, 22-12-2025
Στις αρχές Δεκεμβρίου η διοίκηση Τραμπ έδωσε στη δημοσιότητα την Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας των ΗΠΑ.
Από το 1987, ο εκάστοτε Πρόεδρος αποστέλλει στο Κογκρέσο την Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας ιεραρχώντας στόχους και προτεραιότητες. Αυτά τα κείμενα, τις περισσότερες φορές, είναι το αποτέλεσμα γραφειοκρατικών συμβιβασμών μεταξύ των κρατικών φορέων που συμμετέχουν στη διαμόρφωση της αμερικανικής στρατηγικής με τη συμβολή φιλελεύθερων ή συντηρητικών think tanks. Τα περισσότερα από αυτά τα κείμενα περνούν γρήγορα στη λήθη είτε γιατί αναιρούνται από την πραγματικότητα είτε γιατί η απόσταση της θεωρίας από την πράξη καθιστά την εφαρμογή τους ανέφικτη. Το κείμενο της νέας αμερικανικής στρατηγικής, όμως, ανατρέπει πλήρως τη μεταπολεμική εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ και επιβεβαιώνει, υπό μορφή δόγματος, την αλλαγή κατεύθυνσής τους.
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Αμερική οικοδόμησε μια φιλελεύθερη θεσμική τάξη (rules based order), με την ίδια σε ρόλο καλοήθους ηγεμόνα (benign hegemon). Παρά τις παρεκτροπές ήταν, ιστορικά, η πλέον συντεταγμένη προσπάθεια θέσμισης της χομπσιανής άναρχης διεθνούς πραγματικότητας. Το αρχετυπικό παράδειγμα αυτής της νέας τάξης πραγμάτων ήταν η Ευρώπη. Η Αμερική από το 1945 και μετά, συνέβαλε στη δημιουργία μιας ενωμένης, φιλελεύθερης, δημοκρατικής και ειρηνικής Ευρώπης. Σήμερα, για πρώτη φορά στην ιστορία, οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ρητά μια εθνικιστική, αντιφιλελεύθερη, ξενοφοβική Ευρώπη.
Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς είχε ήδη καταγγείλει τον ευρωπαϊκό φιλελευθερισμό στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου. Τώρα, ένα μεγάλο μέρος του κειμένου αφιερώνεται στην Ευρώπη τονίζοντας ότι βρίσκεται σε πορεία αυτοκαταστροφής ακριβώς γιατί δεν συμμερίζεται τις αξίες του Τραμπ ενώ αντίθετα φιμώνει τις πολιτικές δυνάμεις που τις συμμερίζονται. Η φράση «καλλιέργεια αντίστασης στην τρέχουσα πορεία της Ευρώπης εντός των ευρωπαϊκών εθνών» ισοδυναμεί με μια στρατηγική ενίσχυσης των ακροδεξιών συνοδοιπόρων του Τραμπ στην Ευρώπη, κάτι που, άλλωστε, έκανε συστηματικά ο Στιβ Μπάνον στην πρώτη προεδρία Τραμπ.
Το κείμενο αυτό αντικαθιστά το αμερικανικής σύλληψης φιλελεύθερο δόγμα για τον κόσμο, με το συντηρητικό ιδεολόγημα της νέας Δεξιάς. Με τον ίδιο τρόπο που στο εσωτερικό ο Τραμπ καταργεί το φιλελεύθερο πρόταγμα της ισότητας, συμπερίληψης και πολυπολιτισμικότητας, σε διεθνές επίπεδο προβάλλει έναν νέο εθνικισμό, κλειστά σύνορα, περιχαράκωση και οικονομικό μερκαντιλισμό. Η μαζική μετανάστευση αποτελεί υπαρξιακή απειλή για την ασφάλεια της Δύσης και του κόσμου.
Στον ευρωατλαντικό χώρο το κείμενο ανατρέπει μια διακομματική συναίνεση στην αμερικανική εξωτερική πολιτική, που θεωρούσε Ευρώπη και Αμερική ως αναπόσπαστα μέρη του γεωπολιτικού δρώντα που αποκαλούμε Δύση, με αντιπάλους άλλες μεγάλες δυνάμεις, όπως η Ρωσία και η Κίνα. Η σταδιακή αποσύνδεση των δύο χώρων του Ατλαντικού είχε ήδη αρχίσει μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου ως αποτέλεσμα της διάλυσης της Σοβιετικής Ενωσης και της ταυτόχρονης ανάδυσης της Κίνας. Ο αναπροσανατολισμός των ΗΠΑ προς την Ασία είχε διακηρυχθεί από τον Ομπάμα με το περίφημο «pivot to Asia». Η διοίκηση Τραμπ, όμως, δεν αρκέστηκε σε έναν γεωπολιτικό αναπροσανατολισμό. Εδειξε με κάθε τόνο την αποστασιοποίησή της από την Ευρώπη, την απαξία της για το ΝΑΤΟ και την προσπάθεια προσέγγισης της Ρωσίας.
Επανέφερε, μάλιστα, τη λογική των σφαιρών επιρροής με μια προωθημένη εκδοχή του δόγματος Μονρόε, όπου μπορεί να δρα ανεξέλεγκτα στο ημισφαίριό της, από το μεταναστευτικό και τη διακίνηση ναρκωτικών μέχρι τη μετονομασία γεωγραφικών τοπωνυμίων και την απειλή προσάρτησης εδαφών.
Το νέο κείμενο εθνικής ασφάλειας είναι ένα επαναστατικό κείμενο. Οχι τόσο γιατί επισημοποιεί ρητά την αποσύνδεση (decoupling) των δύο χώρων του Ατλαντικού, αλλά γιατί οριοθετεί τις νέες απειλές σε πολιτισμικό επίπεδο. Η Δύση, πλέον, ορίζεται φυλετικά και θρησκευτικά. Η λευκή χριστιανική Δύση απέναντι στους άλλους, τους μετανάστες που απειλούν να μολύνουν την ομοιογένειά της και -στην περίπτωση της Ευρώπης- να την οδηγήσουν σε αφανισμό.
Η προστασία του δυτικού πολιτισμού ορισμένου στη βάση της φυλής και της θρησκείας είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της αμερικανικής στρατηγικής ασφάλειας. Και η προστασία της αμερικανικής κουλτούρας, της πνευματικής υγείας και της παραδοσιακής οικογένειας είναι οι βασικές προϋποθέσεις της εθνικής ασφάλειας. Δεν είναι η προάσπιση της δημοκρατίας και της ελευθερίας. Δεν είναι καν ο νέος Ψυχρός Πόλεμος και ο νέος μεγάλος αντίπαλος, η Κίνα, στον οποίον αφιερώνει ελάχιστο χώρο.
Το δόγμα Τραμπ κακοποιεί μια αναγκαία συντηρητική διόρθωση στις ακρότητες του φιλελευθερισμού. Ορθώνει τείχη σε έναν κόσμο που η τεχνολογία έχει καταστήσει αναπόδραστα ενιαίο. Επαναφέρει έναν πολιτισμικό διπολισμό σε έναν κόσμο που τα πάντα είναι πολυκεντρικά και πολύπλοκα. Αντί για την αναγκαία ρύθμιση και τον περιορισμό της μετανάστευσης, ρέπει προς την πολιτισμική και τη φυλετική καθαρότητα.
Το κείμενο αυτό φαίνεται να είναι η αναγωγή των εσωτερικών παραδοχών της νέας Δεξιάς σε διεθνές επίπεδο. Τείχη παντού, αυτό είναι το δόγμα Τραμπ. Τείχη πολιτισμικά, οικονομικά, εμπορικά. Στον κόσμο του Τραμπ η Ευρώπη δεν είναι η ήπειρος της δημοκρατίας, της ελευθερίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στην ανοικοδόμηση της οποίας συνέδραμαν οι προκάτοχοί του.
Είναι μια ήπειρος οικονομικά παρακμάζουσα, ενεργειακά εξαρτημένη και απειλούμενη από πολιτιστικό αφανισμό λόγω της μετανάστευσης. Εκτός εάν, όπως αφήνει το κείμενο να εννοηθεί, τα ιδεολογικά συγγενή με τον τραμπισμό ευρωπαϊκά κόμματα γίνουν πλειοψηφικό ρεύμα στην Ευρώπη. Τότε, όμως, η Ευρώπη θα επιστρέψει στο σκοτεινό παρελθόν της, στους πολέμους, στον αυταρχισμό και στις σφαίρες επιρροής.
Το παρελθόν από το οποίο η ενωμένη Ευρώπη απέδρασε. Αυτό το παρελθόν, που για τους πατέρες του αμερικανικού Συντάγματος λειτούργησε ως παράδειγμα προς αποφυγή κατά τη δημιουργία του αμερικανικού νέου κόσμου.